محمد اعظم خان ناظم جهان

مقدمه و پيشگفتار 32

نير اعظم در شناخت نبض و انواع آن ( فارسى )

فرزند رضى خان ، حكيم شاه اعظم خان ، در رامپور حكيمى معروف بود و وى را « هزنس الحكماء » خطاب مىكردند . حكيم محمد اعظم خان ، مشهور به ناظم جهان ، فرزند همين شاه اعظم خان است . او به هنگام رحلت پدر تنها 16 سال داشت . وى پس از گذراندن تحصيلات مقدماتى ( صرف ، نحو ، منطق ، و فارسى ) نزد علماى مشهور آن زمان ، به علم طب علاقمند شد و طب را نزد حكيم نور الاسلام فراگرفت . حكيم نور الاسلام ، شاگرد استاد حكيم اسد على و ايشان نيز شاگرد استاد ميرهاشم ، ملقب به حكيم معتمد الملوك سيد علوى خان ، بود . حكيم اعظم در 22 سالگى تحصيلات طب را به اتمام رساند و از آن پس تا پايان عمر بدين خدمت مشغول بود . خدمات شايان وى به علم پزشكى تا حدى است كه در ميان متأخران كمتر كسى مانند او يافت مىشود . او پس از تكميل تحصيلات خود در سال 1250 ق رامپور را ترك كرد و به « بهوپال » هجرت نمود و در آنجا با نواب جهانگير محمد خان وابستگى و الفتى به هم زد . نواب جهانگير وى را در سال 1252 ق به عنوان « ناظم جهان » ملقب ساخت . وى ، پس از درگذشت نواب جهانگير ، از بهوپال به « مالوه » رفت و در آنجا با مهاراجه تكوجى راؤيگر آشنا شد و به لقب « مسيح مالوه » شهرت پيدا كرد و در همان جا به سال 1320 ق مطابق با 1902 م درگذشت . دربارهء سالهاى عمر وى اختلاف است : برخى عمر وى را 130 سال بيان كرده‌اند ، ولى از بيان خواهرزادهء ايشان ، حكيم نجم الغنى ، استفاده مىشود كه محمد اعظم خان هنگامى كه در سال 1250 ق از رامپور به بهوپال آمده 23 ساله بوده و در تاريخ 4 محرم 1300 ق درگذشته است . در اين صورت ، عمر وى 73 سال مىشود . در شرح‌حال ديگرى از زندگى اين طبيب نامدار آمده است :